Hài hước trong câu chuyện nghiêm túc mà không thành làm trò

1Bài nói TED được xem nhiều nhất

Trong Bí mật của người kể chuyện, Carmine Gallo dành một chương cho Ken Robinson, nhà giáo dục người Anh. Bài nói TED của ông, "Trường học có giết chết sự sáng tạo?", dài 18 phút. Vào lúc Gallo viết sách, nó là bài TED được xem nhiều nhất trong lịch sử 30 năm của hội nghị.

Chủ đề không vui chút nào: hệ thống giáo dục không nuôi được sự sáng tạo của trẻ. Gallo hỏi vì sao một bài nói về giáo dục lại có nhiều người xem đến thế. Câu trả lời nằm ở một câu của chính Robinson: nếu họ cười, tức là họ đang lắng nghe.

2Robinson đùa về cái gì

Đọc lại phần đầu bài nói, bạn thấy Robinson không kể chuyện cười nào. Ông đùa về chính mình và về những điều ai cũng từng gặp.

Ông kể ở tiệc tối, hễ ai hỏi làm nghề gì mà ông đáp "làm giáo dục" là mặt người ta tái đi, như muốn nói: sao lại là tôi, cả tuần mới được đi chơi một bữa. Ai làm nghề khô khan cũng từng thấy ánh mắt đó.

Rồi ông kể chuyện một cô bé sáu tuổi trong lớp vẽ. Cô giáo hỏi em đang vẽ gì. Em nói vẽ Chúa trời. Cô bảo có ai biết Chúa trời trông thế nào đâu. Em đáp: một phút nữa là biết thôi.

Câu chuyện vừa buồn cười, vừa chở đúng thông điệp của cả bài: trẻ con không sợ sai, và trường học dạy chúng sợ.

3Hai kiểu hài hước dễ dùng

Kiểu thứ nhất là tự trào: đùa về mình. Gallo viết rằng các nhà tâm lý học xã hội thấy tự trào một chút giúp người nói ghi điểm với khán giả. Người nghe thấy bạn không tự cao, thấy bạn giống họ.

Ví dụ minh họa với chủ shop: "Tháng đầu mở shop, mình tự tay đóng gói. Có khách nhắn: 'Chị ơi, hộp hàng của em có cả tờ hóa đơn tiền điện nhà chị.'"

Kiểu thứ hai là quan sát đời thường: nói ra điều ai cũng thấy mà chưa ai nói. "Khách hỏi 'còn hàng không chị' lúc 2 giờ sáng, rồi chị trả lời lúc 7 giờ thì khách đã mua chỗ khác lúc 2 giờ 5 phút."

Cả hai kiểu đều không cần tài năng gì đặc biệt. Chỉ cần thật và cụ thể.

4Đặt tiếng cười ở đâu

Ở đầu bài. Phút đầu tiên là lúc người nghe còn dè chừng. Một tiếng cười sớm làm họ thả lỏng, như phụ huynh trong ví dụ đầu bài.

Trước đoạn nặng nhất. Khi bạn sắp kể phần khó, cho người nghe một chỗ thở ngay trước đó. Cười xong, họ có sức để nghe chuyện buồn.

Không đặt ngay sau đoạn buồn. Vừa kể xong chuyện khách hàng gặp nạn mà đùa ngay, người nghe thấy bạn coi nhẹ. Cho đoạn buồn một khoảng lặng, như bài Nhịp kể: câu ngắn, khoảng lặng và lời thoại trực tiếp gợi ý.

5Hài hước trong bài viết

Bài viết khó gây cười hơn bài nói, vì không có giọng và điệu bộ. Nhưng vẫn làm được bằng một chi tiết bất ngờ, đặt ở cuối câu.

Ví dụ minh họa: "Mình kiểm kho cuối năm, đếm đủ 100 cái áo. Đếm lại lần hai, 102. Lần ba, 99. Mình quyết định tin lần thứ nhất." Chi tiết cuối làm người đọc mỉm cười, và cũng nói lên chuyện kho hàng lộn xộn mà bài muốn sửa.

Trong bài đăng, một chỗ cười là đủ. Nhiều hơn thì bài thành trò đùa, mất phần nghiêm túc.

6Khi nào nên bỏ tiếng cười

Ví dụ minh họa: một shop mỹ phẩm giao nhầm hàng cho một khách có da dễ kích ứng. Khách đăng bài than phiền. Chủ shop trả lời bằng một câu đùa về "shipper hôm nay hơi say nắng". Câu trả lời bị chụp lại, chia sẻ khắp các nhóm.

Có những lúc tiếng cười làm hỏng chuyện. Mình thấy ba lúc rõ nhất.

Khi khách đang bực hoặc đang chịu thiệt. Lúc đó họ cần thấy bạn nghiêm túc với vấn đề của họ. Xin lỗi, nói cách sửa, làm ngay. Đùa để sau, khi mọi chuyện đã xong và chính khách cười trước.

Khi chuyện liên quan tới sức khỏe, tiền bạc hay mất mát của một người cụ thể. Đùa về một hệ thống, một thói quen chung thì được. Đùa về một người đang chịu thiệt thì không.

Khi bạn chưa biết người nghe. Một câu đùa hợp với nhóm bạn quen có thể làm phật lòng một phòng toàn người lạ. Lần đầu nói trước một nhóm mới, chọn tự trào: an toàn nhất, vì người duy nhất bị đùa là bạn.

7Tập dần, đừng ép

Không phải ai cũng có giọng hài, và bạn không cần bắt chước Robinson.

Bắt đầu với một chỗ cười trong cả bài. Chọn một chuyện thật, đã từng làm bạn bè cười khi kể ở bàn ăn. Kể y như cách bạn kể ở bàn ăn, đừng sửa cho trang trọng.

Sau mỗi lần nói, ghi lại chỗ nào người nghe cười, chỗ nào im. Sau năm, sáu lần, bạn có vài câu chuyện chắc ăn, và biết mình hợp kiểu hài nào. Có người hợp tự trào, có người hợp quan sát. Cứ dùng kiểu hợp với mình.

8Mấy chỗ hay trật

Tự trào quá tay. Gallo nhắc cẩn thận: đừng đùa về mình nhiều tới mức mất uy tín. Đùa về lần đóng gói lộn là vui. Đùa về việc mình không biết gì về sản phẩm thì khách sẽ tin là thật.

Chèn chuyện cười chép trên mạng. Người nghe đã nghe rồi, hoặc thấy nó không liên quan. Tiếng cười tốt nhất đến từ chuyện của chính bạn.

9Viết thử

Lục lại một lần bạn làm hỏng việc gì đó nhỏ trong công việc, mà giờ nghĩ lại thấy buồn cười. Viết nó trong ba câu, chi tiết bất ngờ đặt ở câu cuối. Rồi tìm chỗ đặt nó trong bài nói hoặc bài đăng sắp tới: ở đầu, hoặc ngay trước đoạn nặng nhất.

Nếu cần thêm chuyện để chọn, bài Kho chuyện cá nhân: năm phút mỗi tối có cách ghi lại những chuyện như vậy mỗi ngày.