Kể chuyện trong video 60 giây

1Ngón tay luôn sẵn sàng vuốt

Nhớ lúc bạn đi dạo trong chợ. Hàng chục sạp, ai cũng bày đồ ra, và bạn đi lướt qua gần hết. Rồi một người bán nói đúng một câu làm bạn tò mò, và bạn dừng lại.

Lướt video ngắn cũng y vậy. Ngón tay người xem lúc nào cũng sẵn sàng vuốt lên, cứ vài giây họ lại tự quyết xem tiếp hay đi. Video chỉ bày sản phẩm ra thì chẳng cho họ lý do nào để ở lại.

Câu chuyện cho họ lý do đó. Bài Vì sao người nghe nhớ câu chuyện lâu hơn một danh sách ý đã giải thích: khi nhân vật muốn một điều và gặp trở ngại, người xem tự hỏi "rồi sao nữa?". Câu hỏi chưa có lời đáp ấy giữ họ đến giây cuối cùng.

Video ngắn không làm câu chuyện biến mất. Nó chỉ buộc bạn cắt hết mọi thứ không phục vụ câu chuyện.

2Một video, một câu chuyện, một thông điệp

Trước khi viết kịch bản, bạn trả lời ba câu hỏi. Nhân vật là ai? Có thể là chính bạn, cũng có thể là một khách hàng hoặc nhân viên. Khoảnh khắc thay đổi là gì, điều gì khác đi giữa đầu và cuối video? Và người xem nên nhớ điều gì sau sáu mươi giây? Câu cuối này bạn viết thành một câu, như trong bài Kết chuyện không cần giảng đạo.

Với kịch bản mẫu ở phần sau, câu trả lời là thế này. Nhân vật là chủ quán. Khoảnh khắc thay đổi là lúc anh đứng đúng chỗ bà cụ đứng và đọc lại tấm menu. Thông điệp: "viết cho khách đọc, không viết cho mình".

Video cố kể hai câu chuyện hay truyền ba thông điệp thì người xem chẳng nhớ cái nào. Chuyện còn lại thì để dành cho video khác.

3Sáu mươi giây chia làm năm khúc

• 0–3 giây: câu mở. Vào thẳng khoảnh khắc, một câu nói, hoặc một hình ảnh lạ. Các cách mở trong bài Mở đầu câu chuyện đều dùng được ở đây.
• 3–15 giây: nhân vật và vấn đề. Ai, đang muốn gì, điều gì cản họ. Chỉ nói vừa đủ để người xem hiểu điều đang bị đặt cược.
• 15–40 giây: trở ngại và bước ngoặt. Một lần thử chưa thành, rồi khoảnh khắc nhận ra hoặc thay đổi. Phần này dài nhất, vì đây chính là câu chuyện.
• 40–55 giây: kết quả. Cho thấy sự khác biệt bằng hình ảnh, đừng chỉ bằng lời.
• 55–60 giây: câu kết. Quay về hình ảnh mở đầu, hoặc một lời mời hành động duy nhất.

Video ba mươi giây hay chín mươi giây vẫn giữ trình tự này, chỉ co giãn từng phần. Phần bị cắt đầu tiên luôn là bối cảnh, còn bước ngoặt thì không bao giờ.

4Ba giây để dừng một ngón tay

Ba giây đầu đâu phải để chào, mà để người xem dừng ngón tay lại. Vài ví dụ minh họa trước và sau khi sửa:

Trước: Xin chào các bạn, hôm nay mình sẽ giới thiệu quán cà phê của mình.

Sau: (Giọng một bà cụ) "Con ơi, cà phê đen có đường không con?"

Trước: Hôm nay mình chia sẻ mẹo bảo quản bánh kem khi trời nóng.

Sau: (Cận cảnh chiếc bánh kem chảy một bên trong hộp) Chiếc bánh này tới trễ hai tiếng.

Trước: Shop mình vừa có sản phẩm mới, mọi người xem nha.

Sau: Khách trả lại đơn hàng này ba lần. Lần thứ tư thì khác.

Câu mở tốt có một điểm chung: nó đặt ra một câu hỏi mà chỉ phần còn lại của video mới trả lời được. Có điều câu hỏi đó phải thật. Câu mở hứa một điều mà video không giữ thì người xem thấy bị lừa, và lần sau họ lướt qua bạn nhanh hơn.

5Kịch bản mẫu: tấm bảng menu

Đây là kịch bản minh họa cho quán cà phê giả định dùng xuyên suốt chuỗi bài. Mỗi đoạn ghi rõ hình, tiếng và chữ trên màn hình.

Giây 0–3 là câu mở. Hình là cận cảnh tấm bảng menu toàn chữ tiếng Anh: Cold Brew, Latte, Americano, Signature. Tiếng là giọng một bà cụ: "Con ơi, cà phê đen có đường không con?"

Giây 3–15 là nhân vật và vấn đề. Chủ quán đứng sau quầy, nói vào máy: "Quán mở bốn tháng. Buổi sáng chỉ có sinh viên. Các cô chú trong hẻm đi ngang mà không vào."

Giây 15–30 là trở ngại. Tấm bảng giảm giá dán trước cửa, người đi ngang vẫn không dừng. Rồi chủ quán ra đứng ở cửa, đúng chỗ bà cụ đã đứng, nhìn lên tấm menu.

Giây 30–40 là bước ngoặt. Cận cảnh những dòng chữ nhỏ trên tấm bảng cũ, chữ trên màn hình hiện lên: "Hóa ra mình đang nói một thứ tiếng khách không dùng."

Giây 40–55 là kết quả. Tấm bảng mới, chữ to: Cà phê đen, Cà phê sữa, Bạc xỉu. Bà cụ quay lại, chỉ tay lên bảng, kéo ghế ngồi xuống.

Giây 55–60 là câu kết. Chủ quán nói: "Bây giờ trước khi viết món mới, tôi đọc nó bằng mắt của khách."

Kịch bản không có lời chào, không địa chỉ, không danh sách món. Bước ngoặt được nói bằng một dòng chữ trên màn hình, chẳng cần đoạn giải thích nào. Kết quả hiện ra qua hành động của bà cụ, thay cho câu "khách lớn tuổi đã đến nhiều hơn".

Cảnh bà cụ mà được dựng lại, không quay lúc chuyện thật xảy ra, thì ghi "tái hiện" ở góc màn hình. Người trong cảnh là khách thật thì xin phép họ trước khi quay và trước khi đăng.

6Quay cái gì thay cho tính từ

Nguyên tắc cho thấy thay vì kể lể trong bài Một chi tiết đúng hơn mười tính từ còn quan trọng hơn với video. Máy quay là công cụ "cho thấy" mạnh nhất bạn có. Mỗi lần kịch bản có một tính từ, hãy hỏi: quay cái gì thì người xem tự thấy được điều đó?

• "Khách rất đông" → quay hàng người xếp ra tới mép đường.
• "Chúng tôi làm tỉ mỉ" → quay đôi tay đang cân lại từng chiếc bánh.
• "Buổi sáng bận rộn" → quay ly cà phê của chủ quán nguội tanh trên kệ, chưa uống ngụm nào.
• "Khách hài lòng" → quay khách kéo ghế ngồi lại thay vì cầm ly đi.

Lời nói và hình ảnh nên bù cho nhau, đừng lặp lại nhau. Hình đã cho thấy hàng người dài thì lời nói khỏi cần "quán rất đông", mà có thể đi tiếp: "Và máy pha vừa tắt."

7Vài thứ nhỏ mà ăn tiền

Phụ đề là thứ đầu tiên. Nhiều người xem video trong lúc tắt tiếng, trên xe buýt, trong giờ nghỉ, và có phụ đề thì câu chuyện vẫn đến được với họ. Nhịp cắt là thứ thứ hai: cắt nhanh ở đoạn chuyển cảnh, giữ lâu hơn một chút ở khoảnh khắc quan trọng, như nguyên tắc tua nhanh và quay chậm trong bài Nhịp kể.

Giọng thì cứ nói như đang kể cho một người bạn ngồi đối diện, đừng đọc như bản tin. Tiếng rõ quan trọng hơn hình đẹp. Hình hơi tối vẫn xem được, còn lời nói không nghe rõ thì câu chuyện mất một nửa. Quay ở chỗ yên tĩnh, để điện thoại gần người nói, nhạc nền nhỏ hơn giọng. Cuối video chỉ chọn một lời mời hành động, chẳng hạn mời ghé quán.

Bạn cũng không cần máy quay đắt tiền. Mình từng thấy một video quay cảnh thật bằng điện thoại được xem nhiều hơn hẳn một video dựng công phu. Một chiếc điện thoại quay dọc, đứng gần cửa sổ lấy ánh sáng tự nhiên, vậy là đủ để bắt đầu.

8Đừng dựng chuyện cho đẹp

Cảnh được dựng lại hoặc diễn lại thì ghi rõ "tái hiện". Đừng dùng diễn viên đóng vai khách hàng rồi giới thiệu như khách thật. Đừng cắt ghép để kết quả trông tốt hơn thực tế, ví dụ ghép cảnh quán đông ngày khai trương vào video nói về một buổi sáng bình thường. Kể chuyện của khách thì dùng lời khách thật nói và cho khách xem trước, như hướng dẫn trong bài Phỏng vấn khách hàng để có câu chuyện thật.

Người xem video ngắn rất nhạy với sự giả tạo. Một câu chuyện nhỏ mà thật thường đi xa hơn một câu chuyện lớn mà dựng.

9Mấy lỗi làm người xem vuốt đi

Lỗi đầu tiên là mở bằng logo và lời chào, dùng ba giây quý nhất cho thứ người xem không quan tâm. Đưa logo xuống cuối hoặc bỏ hẳn, mở bằng khoảnh khắc.

Lỗi thứ hai là nhồi quá nhiều thông tin: món, giá, địa chỉ, giờ mở cửa, khuyến mãi, tất cả trong một phút. Một câu chuyện, một thông điệp thôi, thông tin chi tiết để ở phần mô tả hoặc bình luận ghim. Lời nói lặp lại hình ảnh cũng phí, kiểu hình quay bánh kem mà lời nói "đây là bánh kem". Để hình cho thấy, còn lời nói kể điều hình không cho thấy được.

Nhạc nền át giọng khiến người xem phải căng tai, nên hạ nhạc thật nhỏ hoặc bỏ nhạc ở đoạn có lời thoại quan trọng. Còn ba bốn lời mời hành động cùng lúc, kiểu "theo dõi, bình luận, chia sẻ, ghé quán nha", thì người xem chẳng làm cái nào. Chọn một hành động quan trọng nhất cho video đó.

10Những gì người làm video hay hỏi

Không muốn lộ mặt thì kể chuyện thế nào? Quay đôi tay đang làm việc, quay không gian, quay khách từ phía sau với sự đồng ý của họ, rồi lồng tiếng. Câu chuyện nằm ở cấu trúc và chi tiết. Khuôn mặt không bắt buộc.

Có phải lúc nào cũng đúng sáu mươi giây? Không. Giới hạn thời lượng của các nền tảng có thể thay đổi theo thời gian. Nguyên tắc thì vẫn vậy: vào thẳng khoảnh khắc, một bước ngoặt, kết bằng hình ảnh. Video càng ngắn, phần bối cảnh càng phải gọn.

Không có câu chuyện nào để quay thì sao? Bạn có đấy, chỉ là chưa ghi lại. Bắt đầu ghi mỗi ngày một khoảnh khắc theo bài Kho chuyện cá nhân. Vài tuần sau, bạn sẽ có nhiều chuyện hơn số video kịp quay.

Một câu chuyện có dùng cho nhiều kênh được không? Được. Cùng câu chuyện tấm bảng menu có thể thành một video, một bài đăng, một đoạn trong email. Bài Lịch nội dung: một ý tưởng, nhiều định dạng hướng dẫn cách làm.

11Quay thử một video

Chọn một khoảnh khắc trong kho chuyện của bạn và trả lời ba câu hỏi ở trên. Viết kịch bản sáu mươi giây theo năm mốc thời gian, ghi rõ từng cảnh. Quay bằng điện thoại, thêm phụ đề, rồi xem lại lúc tắt tiếng. Vẫn hiểu câu chuyện là video đã sẵn sàng.

Bộ mẫu Content Marketing trong thư viện tài nguyên của Qiki có công thức Hook–Value–CTA, tức câu mở giữ chân, nội dung giá trị và lời mời hành động. Trong đó còn có mười mẫu câu mở đầu dùng được cho video ngắn. Bài tiếp theo đưa câu chuyện vào phòng họp: Thuyết trình bằng câu chuyện.