Kể chuyện bị từ chối mà không than thở

1Vì sao chuyện thất bại làm người ta tin

Bạn nghe ai đó kể toàn chuyện thắng, bạn nghi ngờ. Bạn nghe họ kể một lần thua, bạn bắt đầu tin những lần thắng.

Darren Hardy, một diễn giả trong cuốn Bí mật của người kể chuyện của Carmine Gallo, nói ý này rất gọn: người ta không muốn nghe về thành công của bạn cho tới khi biết bạn hiểu thất bại của họ. Khi bạn kể mình từng thua, người nghe thấy mình trong đó.

Cái khó là kể sao cho không thành than thở. Than thở đặt người nghe vào thế phải an ủi bạn. Kể đúng thì đặt họ vào thế muốn biết tiếp.

2242 cuộc gặp, 217 lời "không"

Năm 1985, Howard Schultz rời Starbucks để mở chuỗi quán espresso riêng tên Il Giornale. Ông cần vốn. Lúc đó ông 32 tuổi, chưa từng điều hành công ty nào, cũng chưa quen ai trong giới nhà giàu ở Seattle. Ông trình bày ý tưởng với 242 người.

Người ta bảo ông điên. Có người nói người Mỹ sẽ không bao giờ trả một đô rưỡi cho một ly cà phê. Có người nghe ông trình bày cả tiếng đồng hồ rồi không bao giờ gọi lại.

Để ý cách ông kể. Ông thừa nhận đó là thời gian rất bẽ mặt. Nhưng ông không dừng ở cảm xúc. Ông nói ngay điều khó nhất: giữ được thái độ lạc quan. Vì bạn không thể đi gặp người tiếp theo với bộ mặt của người vừa bị từ chối ba lần trong tuần.

Câu chuyện chuyển từ "tôi khổ" sang "tôi học được gì". Đó là chỗ người nghe bắt đầu nể.

3Bốn phần của một câu chuyện bị từ chối

Bạn có thể dựng chuyện của mình theo bốn bước:

• Bạn muốn gì. Một câu, rõ ràng. "Mình cần 30 quán nhận hàng để đủ vốn quay vòng."
• Chuyện gì đã xảy ra. Dùng con số và sự việc. "Hai mươi sáu quán từ chối."
• Câu nói hoặc khoảnh khắc làm bạn đổi hướng. Thường là một câu của ai đó.
• Bạn đã làm gì khác từ hôm đó.

Phần ba là phần đáng giá nhất. Một lời từ chối thường chứa một thông tin. Người ta nói "không" vì một lý do. Bạn kể được lý do đó, câu chuyện thành bài học cho cả người nghe.

4Dựng trọn một câu chuyện

Ví dụ minh họa: chị Lan làm nước mắm nhà, đi chào các quán cơm ở Quận 10. Đây là câu chuyện chị dựng theo bốn phần.

Muốn gì: "Năm đầu, mình cần 20 quán cơm dùng nước mắm nhà mình thì mới đủ tiền nhập cá mùa sau."

Chuyện gì đã xảy ra: "Mình chào 35 quán trong hai tháng. 31 quán từ chối. Phần lớn chỉ nói 'quán quen hiệu khác rồi'."

Khoảnh khắc đổi hướng: "Quán thứ 36 là một bà cụ bán cơm tấm. Bà nếm, gật đầu, rồi nói: 'Ngon, nhưng can năm lít thì bà không có chỗ để. Con có chai một lít không?'"

Làm gì khác: "Tuần sau mình đóng chai một lít. Quay lại 31 quán cũ, có thêm 9 quán nhận. Hóa ra nhiều quán không chê mắm, họ chỉ không có chỗ cất can lớn."

Để ý câu chuyện không có chữ "buồn" hay "tủi" nào. Người nghe tự thấy hai tháng đi chào khó ra sao. Và họ nhớ bài học: một lời "không" có khi chỉ là "không phải kiểu này".

5Con số thay cho tính từ

"Mình bị từ chối rất nhiều" là tính từ. Người nghe không biết nhiều là bao nhiêu.

"242 người, 217 người nói không" là con số. Người nghe tự làm phép tính, tự cảm thấy nặng. Bạn không cần thêm chữ "khủng khiếp" nào.

Nếu không nhớ con số chính xác, nói gần đúng và nói rõ là gần đúng: "khoảng hai chục lần", "gần hết các quán trên con đường đó". Đừng bịa một con số tròn cho đẹp.

6Giọng bình thản

Chuyện buồn kể bằng giọng bình thản thường làm người nghe xúc động hơn. Lý do đơn giản: khi bạn đã khóc thay họ, họ không cần khóc nữa.

Mấy dấu hiệu của giọng than thở, gặp là sửa:

• Nhiều chữ chỉ cảm xúc liên tiếp: "đau đớn", "tủi nhục", "tuyệt vọng".
• Trách người khác: "họ coi thường mình", "họ không biết nhìn người".
• Kể dài phần khổ, kể vội phần học được.

Ví dụ minh họa, bản than thở: "Mình bị cả chợ coi thường, ai cũng nghĩ mình không làm được." Bản bình thản: "Tuần đầu bày hàng ở chợ, mình bán được ba hộp. Bà bán rau bên cạnh nói: 'Con bày thấp quá, ai mà cúi xuống nhìn.'"

Câu thứ hai không có chữ buồn nào, nhưng bạn thấy rõ tình cảnh. Và bạn muốn biết tuần sau bán được bao nhiêu.

7Đừng kết bằng chiến thắng quá nhanh

Một lỗi khác: kể ba câu thất bại rồi nhảy ngay tới "và giờ mình có 5 chi nhánh". Người nghe chưa kịp ở lại với khó khăn đã bị kéo sang thành công. Câu chuyện mất lực.

Bài Không có trở ngại thì không có câu chuyện giải thích vì sao phần khó cần đủ thời gian. Với chuyện bị từ chối, hãy cho người nghe ở lại một chút ở lần "không" nặng nhất, rồi mới đi tiếp.

8Dùng ở đâu

Chuyện bị từ chối hợp với:

• Bài đăng kỷ niệm một năm, ba năm mở shop.
• Buổi nói chuyện với nhân viên mới, nhất là nhân viên bán hàng sắp bị từ chối nhiều lần.
• Lúc gọi vốn. Nhà đầu tư muốn biết bạn chịu được bao nhiêu lời "không".

Với nhân viên bán hàng, câu chuyện này còn là cách dạy. Họ hiểu lời "không" là chuyện bình thường, là thông tin, không phải đánh giá con người họ.

9Viết thử

Chọn một lần bị từ chối mà bạn còn nhớ rõ. Viết bốn dòng: muốn gì, chuyện gì xảy ra (có con số), câu nói làm bạn đổi hướng, bạn làm gì khác từ đó. Đọc to. Nếu có chỗ nào bạn thấy tội nghiệp mình, xóa câu đó đi.

Bước tiếp theo là gọi tên đối thủ thật của câu chuyện, đọc ở bài Tìm "cuộc chiến" của bạn.

Giữ bản viết đó trong điện thoại. Lần tới có ai hỏi "hồi mới làm có khó không?", bạn đã có sẵn một câu chuyện ba mươi giây, đủ thật để người nghe tin, đủ gọn để không thành than thở.