Đi thêm một quãng đường: làm hơn mức được yêu cầu một chút

1Luật Bồi hoàn

Trong Chinh phục mục tiêu, Brian Tracy dành một chương cho chuyện hành động mỗi ngày. Ông nhắc tới bài tiểu luận "Compensation" của Ralph Waldo Emerson, và gọi ý chính của nó là Luật Bồi hoàn: ta luôn được đền đáp tương xứng với những gì ta cho đi.

Mình hiểu chữ "luôn" ở đây theo nghĩa dài hạn. Trong ngắn hạn, có người làm nhiều mà nhận ít. Nhưng qua nhiều năm, người đóng góp nhiều thường được tin tưởng hơn, được giao việc lớn hơn, được giới thiệu nhiều hơn.

Tracy rút ra một hệ quả: muốn nhận nhiều hơn thì phải tăng chất lượng và số lượng thứ mình cho đi. Không có đường tắt.

Không bao giờ kẹt xe trên quãng đường đi thêm. (Napoleon Hill, qua lời Brian Tracy)

2Làm gì sau khi đã xong bổn phận

Tracy kể chuyện một người từng là chủ tịch Phòng Thương mại Hoa Kỳ. Thời trẻ, ông đọc được một câu trong bản tin của trường, đại ý: thành công của bạn phụ thuộc vào những gì bạn làm sau khi đã hoàn thành bổn phận.

Từ đó ông dậy sớm hơn một chút, làm chăm hơn một chút, ở lại muộn hơn một chút. Theo lời kể, chính những phần "một chút" đó cộng dồn lại thành kinh nghiệm, rồi thành kỹ năng, rồi thành thăng tiến.

Điều mình thích ở câu chuyện là chữ "một chút". Không phải gấp đôi. Không phải làm đêm. Chỉ là thêm một khoảng nhỏ, nhưng đều đặn.

Ví dụ minh họa: một nhân viên kế toán làm xong báo cáo tháng. Phần bổn phận đã xong. Phần đi thêm: một đoạn ba dòng ở đầu báo cáo, nêu ba con số đáng chú ý nhất và một gợi ý. Sếp đọc ba dòng đó trước mọi thứ khác.

3Xin thêm trách nhiệm

Tracy có một lời khuyên hai phần cho người mới đi làm.

Phần một: khi đã làm chủ công việc hiện tại, hãy gặp sếp và nói rằng bạn muốn nhận thêm trách nhiệm. Nói nhiều lần.

Phần hai: khi được giao việc mới, làm thật nhanh, thật tốt, và báo cáo sớm.

Ông kể chính mình thời trẻ. Sau khi nhiều lần xin thêm việc, ông được giao một dự án đánh giá. Ông làm ngày đêm và nộp đề xuất hoàn chỉnh vào sáng thứ Hai. Sếp bất ngờ vì không cần gấp như vậy. Tracy cảm ơn, và nhắc lại rằng ông muốn nhận thêm trách nhiệm. Theo lời ông kể, sau đó cứ một hai tuần ông lại được giao việc mới, và sự nghiệp đổi hướng rất nhanh.

Phần hai quan trọng không kém phần một. Xin thêm việc rồi để trễ thì còn tệ hơn không xin. Nó cho sếp thấy bạn không gánh nổi.

4Đi thêm đúng chỗ

Không phải phần làm thêm nào cũng có giá trị. Làm thêm thứ người nhận không cần thì chỉ tốn sức của mình.

Ví dụ minh họa: một shop gửi kèm mỗi đơn một tấm thiệp in ấn công phu. Khách mở hộp, liếc qua, bỏ thiệp đi. Shop khác thì không có thiệp, nhưng nhắn tin trước khi giao: "Đơn của chị sẽ tới khoảng 3 giờ chiều nay." Khách nhớ shop thứ hai.

Cách chọn đúng chỗ: hỏi xem người nhận đang lo điều gì, mất thời gian ở đâu, hay phải hỏi lại điều gì. Phần đi thêm tốt nhất thường là phần trả lời trước câu hỏi họ sắp hỏi.

Với khách, đó có thể là hướng dẫn dùng, lịch bảo trì, một tin nhắn báo tình trạng. Với sếp, đó có thể là một bản tóm tắt, một phương án dự phòng, một vấn đề được nêu ra trước khi nó thành chuyện lớn.

Đi thêm cũng cần làm cho trọn phần chính trước. Một báo cáo có phần gợi ý hay mà số liệu sai thì phần gợi ý không cứu được. Bài Làm xong 100% nói về chuyện này.

5Đi thêm, nhưng có giới hạn

Phần này Tracy ít nói, nhưng mình nghĩ cần nói rõ.

Đi thêm một quãng không có nghĩa là làm không công vô hạn, làm thay việc của người khác, hay bỏ giấc ngủ để làm hài lòng mọi người. Làm vậy lâu ngày sẽ kiệt sức, và người làm thêm nhiều nhất lại thường là người đầu tiên bỏ cuộc.

Mình dùng ba giới hạn:

Phần làm thêm nhỏ so với phần chính. Năm phút trên một giờ, không phải một giờ trên một giờ.

Phần làm thêm có chủ đích. Bạn chọn làm thêm ở đâu, không phải ai nhờ gì cũng nhận.

Phần làm thêm không lấy mất sức khỏe và gia đình. Nếu đang phải thức khuya liên tục để làm thêm, đó không còn là đi thêm một quãng. Đó là đang chạy quá sức. Bài Giấc ngủ, vận động và năng lượng đáng đọc lại lúc này.

6Mấy chỗ hay trật

Nhận thêm việc rồi trì hoãn. Tracy coi đây là một trong những sai lầm tệ nhất. Thà nhận ít và làm xong, còn hơn nhận nhiều và trễ hết.

Làm thêm nhưng bỏ phần chính. Phần thêm chỉ có giá trị khi phần chính đã trọn.

Nói có với mọi thứ. Đi thêm là chủ động chọn, không phải không biết từ chối. Bài Nói không để bảo vệ điều quan trọng giúp giữ ranh giới đó.

7Thử trong tuần này

Chọn một việc bạn làm lặp lại mỗi ngày: giao hàng, trả lời khách, nộp báo cáo. Hỏi: người nhận hay phải hỏi lại điều gì? Thêm một phần nhỏ trả lời trước câu hỏi đó.

Nếu bạn đi làm, chọn một lúc trong tuần nói với quản lý: "Em muốn nhận thêm một việc trong tháng này." Khi được giao, đặt hạn riêng sớm hơn hạn được giao.

Cuối tuần, ghi lại phần bạn đã làm thêm và phản ứng của người nhận, nếu có. Đừng lo nếu chưa ai nói gì. Sau một tháng, đọc lại danh sách đó. Bạn sẽ thấy phần làm thêm nào được nhớ tới, phần nào không ai để ý, và từ đó biết nên dồn năm phút làm thêm của mình vào đâu.