Kế hoạch B: rõ về đích, linh hoạt về đường đi

1Rõ về đích, linh hoạt về đường

Trong Chinh phục mục tiêu, Brian Tracy có một chương về sự linh hoạt. Ông dẫn ý rằng trong thời thay đổi nhanh, linh hoạt là một trong những phẩm chất quan trọng nhất, còn cứng nhắc là nguồn gây căng thẳng lớn.

Nguyên tắc ông đưa ra rất gọn: rõ ràng về mục tiêu, linh hoạt về cách đạt nó.

Hai vế này thường bị đảo. Người ta rất cứng về cách làm ("mình chỉ bán qua livestream", "mình chỉ làm nghề này") nhưng lại mơ hồ về mục tiêu. Khi cách làm bị chặn, họ thấy như mất cả mục tiêu.

Tracy đưa ra một thước đo duy nhất cho mọi cách làm: nó có hiệu quả không? Nó có đưa tới kết quả mình muốn không? Trong tình hình hôm nay, nó có còn là đường tốt nhất không?

2Thứ đang hiệu quả sẽ hết hiệu quả

Tracy kể một chuyện của chính ông. Ông trả 10.000 đô cho một công ty làm mẫu quảng cáo đăng báo toàn quốc. Mẫu quảng cáo rất tốt, kéo về nhiều khách.

Tuần sau, đối thủ làm một mẫu gần giống để kéo khách về phía họ. Theo lời Tracy, lượng khách của ông giảm khoảng một nửa và tiếp tục giảm, gần như không làm gì kịp.

Bài học ông rút ra: luôn có sẵn phương án thay thế cho mọi thứ đang hiệu quả, vì sớm muộn nó sẽ bị sao chép hoặc lỗi thời. Ông còn nói thành công ngắn hạn có khi là mối nguy lớn nhất cho thành công dài hạn, vì nó làm ta yên tâm và ngừng chuẩn bị.

Chị Vy là trường hợp đó. Livestream chạy tốt nên chị không thấy cần kênh khác. Đúng vào lúc mọi thứ ổn nhất là lúc nên chuẩn bị đường thứ hai, vì khi đó bạn còn thời gian và tiền để thử.

3Câu hỏi của Bismarck

Tracy kể rằng Bismarck, thủ tướng nước Phổ thế kỷ 19, nổi tiếng vì luôn chuẩn bị kỹ phương án dự phòng trước khi vào đàm phán phương án chính. Khi có đường lui, ông thương lượng với tâm thế tự do hơn.

Tracy biến ý đó thành mấy câu hỏi:

Nếu công việc hiện tại, kế hoạch hiện tại, khoản đầu tư hiện tại thất bại, mình làm gì?

Nếu ngày mai phải bắt đầu lại từ đầu, mình sẽ làm gì?

Ba điều tệ nhất có thể xảy ra trong năm tới là gì?

Ví dụ minh họa: chị Vy, sau tuần khó khăn đó, ngồi viết ba điều tệ nhất. Mất tài khoản livestream. Nhà cung cấp chính ngừng lấy hàng. Chị bị ốm một tháng không lên live được. Với mỗi điều, chị viết một phương án.

Càng nhiều phương án, Tracy nói, bạn càng có nhiều tự do hành động. Người chỉ có một đường đi phải chấp nhận mọi điều kiện trên con đường đó.

4Kế hoạch B trông như thế nào

Kế hoạch B không cần là một bản kế hoạch dày. Với phần lớn chúng ta, nó gồm ba thứ.

Một con đường thứ hai đang chạy ở mức nhỏ. Ví dụ minh họa: chị Vy bắt đầu đăng sản phẩm lên một sàn thương mại điện tử và một nhóm Zalo khách quen. Doanh số ở đó chỉ bằng một phần nhỏ livestream. Nhưng nó đã chạy, đã có khách, đã có quy trình.

Những thứ bạn sở hữu. Danh sách khách, số điện thoại, lịch sử đơn hàng. Những thứ này đi theo bạn dù nền tảng nào thay đổi.

Một kế hoạch rút lui. Tracy nhắc tới điều này khi nói về lập kế hoạch: nếu việc tốn lâu hơn, tốn tiền hơn dự tính thì làm gì, và đâu là điểm mình dừng lại. Biết trước điểm dừng giúp bạn không đổ thêm tiền vào một hướng đã hết hiệu quả. Câu hỏi Điểm gốc Zero dùng được ở đây.

5Ba câu nói để đổi hướng

Đổi hướng khó không phải vì thiếu phương án, mà vì cái tôi. Đổi hướng nghĩa là thừa nhận đường cũ không còn đúng.

Tracy khuyên tập nói ba câu:

"Tôi đã sai." Nói ra để chuyển ngay sang giải quyết.

"Tôi đã phạm sai lầm." Khi người chủ chốt không chịu nhận, mọi việc bị tắc.

"Tôi đã đổi ý." Khi có thông tin mới trái với cơ sở của quyết định cũ, đổi quyết định là dũng cảm, không phải yếu đuối.

Ông còn nhắc tới nguyên lý hành lang: bạn bắt đầu đi theo một hướng, gặp trở ngại, và lúc bị dồn vào chân tường thì một cánh cửa khác mở ra dọc hành lang. Theo Tracy, nhiều người thành công lớn nhất ở một lĩnh vực khác hẳn dự định ban đầu. Họ thấy được cánh cửa đó vì họ chịu nhìn sang hai bên.

6Mấy chỗ hay trật

Đổi hướng quá sớm. Linh hoạt khác với bỏ cuộc mỗi khi gặp khó. Bài Kiên trì là kỷ luật khi đang muốn bỏ cuộc nói về cách phân biệt: giữ mục tiêu, đổi cách làm khi dữ liệu cho thấy cách cũ không hiệu quả.

Kế hoạch B tốn hết sức của kế hoạch A. Phương án dự phòng chỉ nên chiếm một phần nhỏ thời gian và tiền. Nếu nó ngang ngửa phương án chính, bạn đang làm hai việc nửa vời.

Chỉ nghĩ tới chuyện xấu. Tracy cũng khuyên hỏi ba điều tốt nhất có thể xảy ra. Nếu đơn hàng tăng gấp ba thì bạn có đủ hàng, đủ người đóng gói không? Thiếu chuẩn bị cho chuyện tốt cũng làm mất cơ hội.

7Thử ngay

Viết mục tiêu chính của bạn ở đầu trang. Bên dưới, viết con đường bạn đang đi để tới đó.

Viết ba điều tệ nhất có thể làm con đường đó bị chặn. Với mỗi điều, viết một việc bạn sẽ làm trong tuần đầu tiên.

Chọn một phương án và cho nó chạy ở mức nhỏ trong tháng này. Rồi ghi vào lịch review tuần câu hỏi: con đường chính còn hiệu quả không?