Kiên trì là kỷ luật khi đang muốn bỏ cuộc

1Kiên trì không phải là cảm giác

Ta hay nghĩ người kiên trì là người luôn hăng hái. Thực ra hăng hái thì ai cũng có, trong tuần đầu.

Trong Chinh phục mục tiêu, Brian Tracy gọi kiên trì là tự kỷ luật trong hành động. Ông định nghĩa tự kỷ luật là làm điều mình nên làm, vào lúc nên làm, dù có thích hay không.

Chữ quan trọng là "dù có thích hay không". Ngày bạn thích, việc đó không cần kỷ luật. Kỷ luật chỉ cần thiết vào ngày bạn không thích. Kiên trì cũng vậy: nó chỉ tồn tại vào ngày bạn muốn bỏ.

Tracy còn gọi kiên trì là thước đo thật của niềm tin vào bản thân. Bạn nói mình tin vào việc mình làm. Ngày khó là ngày niềm tin đó được kiểm tra.

2Bản thảo bị cháy

Tracy kể câu chuyện của Orison Swett Marden, một nhà văn Mỹ cuối thế kỷ 19.

Năm 1895, Marden vốn là chủ khách sạn, mất trắng trong một đợt suy thoái. Ông thuê một căn phòng trên chuồng ngựa và ngồi viết sách suốt một năm. Tối viết xong trang cuối, ông ra ngoài ăn. Một giờ sau, chuồng ngựa cháy. Hơn 800 trang bản thảo mất sạch.

Ông viết lại. Thêm một năm nữa. Viết xong, nhiều nhà xuất bản từ chối. Ông chuyển tới Chicago làm việc khác. Một lần, ông nhắc tới bản thảo với một người bạn làm xuất bản. Cuốn sách được in, và theo Tracy, nó trở thành sách bán chạy nhất nước Mỹ thời đó.

Câu chuyện không có phép màu nào. Chỉ là một người đã có hai lý do rất chính đáng để bỏ, và không bỏ.

3Quyết định trước, lúc còn tỉnh táo

Một trong những bài tập Tracy đưa ra: ngay từ đầu, quyết định rằng chừng nào còn muốn mục tiêu này, mình sẽ không bỏ trước khi đạt.

Mình thấy cách này hiệu quả hơn khi cụ thể hóa thành một mốc. Ví dụ minh họa: chị Lan, trước khi mở kênh, viết: "Mình sẽ đăng 100 video, mỗi tuần ba video, rồi mới đánh giá có làm tiếp hay không."

Ngày thứ chín mươi, khi thấy lượt xem thấp, chị không cần quyết định gì. Quyết định đã có từ trước. Chị chỉ cần làm video thứ ba mươi mốt.

Lý do cách này có tác dụng: quyết định lúc tỉnh táo khác với quyết định lúc mệt mỏi, chán nản. Bạn của tháng Một nhìn rõ hơn bạn của 11 giờ đêm tháng Ba.

4Đừng quyết định lúc mệt

Tracy nhắc rằng mệt mỏi và bệnh tật là nguồn gốc lớn của sợ hãi và chán nản. Một đêm ngủ đủ, một kỳ nghỉ ngắn có thể đổi hẳn thái độ của bạn với cùng một vấn đề.

Nghĩa là: cảm giác "muốn bỏ" lúc 11 giờ đêm là một dữ liệu kém tin cậy. Nó có thể đúng. Nhưng nó cũng có thể chỉ là cơ thể bạn đang cần ngủ.

Quy tắc đơn giản: không quyết định bỏ một việc lớn vào buổi tối, lúc mệt, hay ngay sau một ngày tệ. Ghi lại cảm giác đó, ngủ, và đọc lại vào một buổi sáng bình thường. Nếu sáng hôm đó bạn vẫn muốn bỏ, khi đó hãy cân nhắc thật.

Ngày khó không phải ngày làm đủ. Nó chỉ cần không phải ngày bỏ. Bài Phiên bản tối thiểu cho những ngày khó có cách giữ việc tiếp tục với mức nhỏ nhất.

5Nhớ lại những lần mình đã không bỏ

Tracy gợi ý một bài tập: nhớ lại những lần kiên trì đã mang lại kết quả, và nhắc lại chúng khi nản.

Ai cũng có ít nhất một lần như vậy. Lần học bằng lái xe sau hai lần trượt. Lần giữ được khách khó tính nhất. Lần học nghề mà sáu tháng đầu tưởng không theo nổi.

Viết ra ba lần như vậy. Lúc muốn bỏ, đọc lại. Bạn không cần ai thuyết phục mình rằng kiên trì có tác dụng. Bạn đã có bằng chứng của chính mình.

6Kiên trì với đích, linh hoạt với đường

Kiên trì không có nghĩa là làm đi làm lại một cách không hiệu quả. Tracy có một chương riêng về sự linh hoạt, và ông nói rõ: rõ ràng về mục tiêu, linh hoạt về cách đi tới đó.

Ví dụ minh họa: chị Lan quyết định không bỏ kênh. Nhưng sau 30 video, chị xem lại. Video nào có lượt xem cao nhất? Hóa ra là ba video món chay nấu trong 15 phút cho người đi làm. Chị đổi hướng: tập trung vào món nhanh. Mục tiêu vẫn vậy. Cách làm thay đổi.

Cố chấp là giữ cả mục tiêu lẫn cách làm, dù dữ liệu nói cách làm không hiệu quả. Kiên trì là giữ mục tiêu, và sẵn sàng đổi cách làm.

Bài Kế hoạch B: rõ về đích, linh hoạt về đường đi nói kỹ hơn chuyện này.

7Khi nào bỏ là đúng

Kiên trì không phải là không bao giờ bỏ. Có những lúc bỏ là quyết định đúng: khi bạn không còn muốn mục tiêu đó nữa, khi hoàn cảnh đã thay đổi hẳn, khi cái giá đã vượt quá mức bạn chấp nhận.

Tracy dùng chữ "chừng nào còn khao khát" trong lời khuyên đừng bỏ cuộc. Nếu khao khát đã mất thật, không phải chỉ mờ đi vì mệt, thì dừng lại là hợp lý. Câu hỏi Điểm gốc Zero giúp phân biệt.

Điều quan trọng là bỏ vì một quyết định tỉnh táo vào ngày đánh giá đã hẹn, không phải bỏ vì một cảm xúc lúc 11 giờ đêm.

8Mấy chỗ hay trật

Đặt mốc quá xa. "Không bỏ trước 5 năm" thì khó giữ. Chọn một mốc vừa đủ để thấy kết quả thật, như 100 video, 6 tháng, 50 khách.

Kiên trì một mình. Kể với một người về mốc bạn đã đặt. Khi bạn muốn bỏ, họ sẽ hỏi: "Tới mốc chưa?" Và nếu đã lỡ ngừng một thời gian, bài Quay lại sau khi đứt chuỗi giúp bắt lại mà không tự trách.

9Thử ngay

Chọn một việc bạn đang có ý định bỏ. Viết ra: mốc mình sẽ đạt trước khi đánh giá lại, và ngày đánh giá. Viết thêm ba lần trong đời mình đã không bỏ và nhận được kết quả. Dán tờ giấy ở chỗ làm việc.

Rồi làm phần việc của hôm nay, dù nhỏ.