"Tôi chịu trách nhiệm": cắt lời bào chữa trước khi nó thành thói quen

1Bốn gốc rễ của bực bội

Trong Chinh phục mục tiêu, Brian Tracy dành cả một chương cho trách nhiệm. Ông cho rằng cảm xúc tiêu cực là kẻ cản đường lớn nhất của kỷ luật. Và phần lớn chúng mọc từ bốn gốc.

Bào chữa. Bạn tự cho mình lý do chính đáng để giận. "Mình có quyền bực, vì họ hứa giao thứ Ba mà thứ Sáu mới tới."

Hợp lý hóa. Bạn tìm một lời giải thích nghe hợp lý để giữ vị trí "mình đúng". Thường là vị trí của người bị thiệt.

Quá để ý người khác nghĩ gì. Bạn lấy ánh mắt của người khác làm thước đo giá trị của mình. Một bình luận chê trên fanpage làm cả ngày mất vui.

Đổ lỗi. Bạn tìm một người, một thứ để chỉ vào: shipper, nhân viên, thuật toán, kinh tế, cha mẹ, quá khứ. Tracy gọi đây là gốc tệ nhất.

Ông dùng hình ảnh một cái cây. Thân cây là thói quen đổ lỗi. Trái là ganh tỵ, ấm ức, giận dữ, sợ hãi. Chặt thân thì trái không còn chỗ mọc.

2Vì sao đổ lỗi lấy mất quyền của bạn

Đổ lỗi dễ chịu vì nó gỡ gánh nặng khỏi vai. Nếu shipper có lỗi, thì không phải lỗi mình.

Nhưng nó gỡ luôn cả quyền sửa. Nếu chuyện đơn giảm là do thuật toán, thì chỉ thuật toán sửa được. Bạn ngồi chờ.

Tracy nhắc tới khái niệm trung tâm kiểm soát, một ý trong tâm lý học. Người thấy mình làm chủ phần lớn kết quả đời mình thường bình tĩnh và chủ động hơn. Người thấy đời mình do sếp, do hóa đơn, do hoàn cảnh quyết định thì dễ thấy bất lực.

Mỗi lần đổ lỗi là một lần bạn tự đặt mình vào nhóm thứ hai, dù chỉ trong một buổi chiều.

3Câu thần chú ngắn

Cách Tracy đề xuất đơn giản tới mức nghe như đùa: mỗi khi thấy mình bực, giận, thất vọng, nói ngay "tôi chịu trách nhiệm".

Ông giải thích: không thể vừa nói thật lòng câu đó vừa giữ cơn giận. Câu đó làm chập mạch cảm xúc. Như rút phích cắm thì cả dây đèn tắt.

Điểm quan trọng là chữ "thật lòng". Nói "tôi chịu trách nhiệm" bằng giọng mỉa mai, trong đầu vẫn nghĩ "tại nó hết", thì không có tác dụng gì.

Mình thấy câu này hiệu quả hơn khi đi kèm câu hỏi tiếp theo: "vậy mình sửa được chỗ nào?". Câu đầu dừng cơn bực. Câu sau chuyển năng lượng sang việc làm.

4Chịu trách nhiệm không phải nhận hết lỗi

Đây là chỗ hay bị hiểu nhầm. Chịu trách nhiệm không có nghĩa là mọi chuyện xấu đều do bạn gây ra. Shipper giao chậm thì đúng là shipper giao chậm.

Chịu trách nhiệm có nghĩa là bạn nhận phần tiếp theo. Shipper giao chậm, và mình chịu trách nhiệm cho việc khách của mình nhận hàng đúng hẹn. Vậy mình làm gì? Đổi đơn vị vận chuyển cho tuyến đó. Báo khách trước khi khách phải hỏi. Gửi kèm một món nhỏ xin lỗi.

Tracy kể ví dụ một người mất việc vì công ty cắt giảm. Cách thứ nhất: giận cấp trên, nghĩ chuyện kiện, kể đi kể lại sự bất công. Cách thứ hai: "Mình mất việc rồi. Nhiều người cũng mất việc lúc kinh tế thế này. Giờ mình dành thời gian tìm việc mới." Cả hai đều mất việc như nhau. Người thứ hai có lại ngày mai của mình.

5Áp dụng khi làm ăn nhỏ

Ví dụ minh họa, ba câu thường nghe và cách viết lại.

"Nhân viên bây giờ không chịu làm." Viết lại: "Mình chịu trách nhiệm cho việc tuyển và hướng dẫn. Mình đã nói rõ việc cần làm chưa? Đã cho họ thấy làm tốt trông thế nào chưa?"

"Khách bây giờ chỉ thích rẻ." Viết lại: "Mình chịu trách nhiệm cho việc khách thấy giá trị. Trang bán hàng đã nói được vì sao giá này đáng chưa?"

"Quảng cáo giờ đắt quá, không chạy nổi." Viết lại: "Mình chịu trách nhiệm cho chi phí mỗi đơn. Mình đã thử kênh nào khác chưa? Khách cũ có đang quay lại không?"

Câu viết lại dài hơn, nhưng câu nào cũng kết thúc ở một việc có thể làm.

Tracy còn khuyên làm việc như thể mình là chủ, dù ai trả lương. Với người tự kinh doanh, câu đó ngược lại cũng đúng: làm chủ cả những phần mình không thích, như sổ sách, tuyển người, chăm khách cũ.

6Buông chuyện cũ

Tracy nói tới một kiểu mắc kẹt: người bốn, năm mươi tuổi vẫn còn trách cha mẹ về chuyện hai, ba mươi năm trước. Trong kinh doanh cũng có: người cộng sự cũ đã rút vốn, nhà cung cấp từng lừa, khách từng bùng hàng.

Chuyện đó có thật, và có thể thật sự bất công. Nhưng mỗi lần kể lại là một lần bạn trả thêm cho nó bằng năng lượng của hôm nay. Tracy gọi cách thoát là tha thứ: thả người đó về quá khứ để mình thôi tốn sức vì họ. Rồi bắt tay vào một việc đủ ý nghĩa để không còn thời gian nghĩ về chuyện cũ.

Tha thứ ở đây không phải là quên, cũng không phải là làm ăn lại với người đó. Nó chỉ là thôi để chuyện đó quyết định tâm trạng của bạn.

7Mấy chỗ hay trật

Dùng câu này để bắt người khác im. Nói với nhân viên "em phải tự chịu trách nhiệm chứ" khi họ đang kể một vấn đề thật là cách nhanh nhất để họ thôi kể. Câu này dành cho chính bạn.

Nói một lần rồi thôi. Thói quen đổ lỗi đã có nhiều năm. Câu thay thế cần được nói nhiều lần, mỗi lần bạn bắt gặp mình đang kể chuyện "tại họ".

8Thử trong một tuần

Mỗi tối, viết ra một chuyện trong ngày làm bạn bực. Viết nó hai lần. Lần đầu theo cách bạn vẫn kể. Lần hai, bắt đầu bằng "tôi chịu trách nhiệm", và kết thúc bằng một việc bạn sẽ làm.

Cuối tuần, đọc lại bảy lần viết thứ hai. Chọn một việc trong đó và làm ngay sáng thứ Hai. Nếu thấy mình hay bỏ dở, bài Quay lại sau khi đứt chuỗi có cách bắt lại mà không tự trách.