Lật ngược câu "mình không giỏi việc này"

1Niềm tin là thứ học được

Trong Chinh phục mục tiêu, Brian Tracy dành một chương cho niềm tin. Ý chính của ông: ta nhìn thế giới qua lăng kính niềm tin của mình, và ta hành động nhất quán với những gì ta tin về bản thân.

Nếu Thảo tin mình không giỏi viết, cô sẽ không viết. Không viết thì không luyện. Không luyện thì đúng là không giỏi. Niềm tin tự chứng minh cho chính nó.

Tracy nhấn mạnh rằng phần lớn niềm tin tự giới hạn không dựa trên thực tế. Chúng hình thành từ những gì người lớn nói khi ta còn nhỏ, từ trường lớp, từ vài trải nghiệm không vui. Ông gọi chúng là những nhận xét phiến diện, nhưng ta mang theo nhiều năm như thể đó là kết luận cuối cùng.

Tin tốt nằm ngay trong đó. Thứ gì học được thì học lại được.

2Trường học chỉ đo vài thứ

Một lý do khiến nhiều người nghĩ mình kém là họ đánh giá bản thân qua điểm số ở trường.

Tracy dẫn ý của nhà tâm lý học Howard Gardner về đa trí tuệ: con người có nhiều loại năng lực khác nhau, còn trường học chủ yếu đo hai loại là ngôn ngữ và toán. Những năng lực khác như cảm nhận không gian, âm nhạc, vận động, hiểu người khác, hiểu chính mình thường không có bài kiểm tra nào.

Nên một người học toán kém có thể rất giỏi đọc người. Một người viết văn dở ở trường có thể có mắt thẩm mỹ rất tốt. Thảo là ví dụ: cô chọn màu, phối chất liệu mà ai nhìn cũng khen.

Câu hỏi không phải là "mình có giỏi không". Câu hỏi là "mình giỏi ở đâu, và kỹ năng nào mình chưa luyện".

3Tìm bằng chứng ngược lại

Bước đầu tiên để lật ngược một niềm tin là đi tìm bằng chứng cho phía bên kia.

Tracy gợi một cách nhìn: hãy nhìn vào những gì bạn đã làm được so với ngày đầu. Ví dụ ông dùng là thu nhập, nếu nó đã tăng vài lần từ lúc mới đi làm, thì bạn đã chứng minh mình làm được nhiều hơn mình nghĩ.

Áp vào Thảo. Cô không giỏi viết? Thế những tin nhắn tư vấn khách cô viết mỗi ngày thì sao? Khách đọc xong thì chốt đơn. Những bài đăng kể chuyện đi chợ vải, bạn bè vào bình luận nhiều nhất. Cô đã viết được, chỉ là không gọi đó là "viết".

Ví dụ minh họa thêm: anh Bình nói mình "không có đầu óc kinh doanh". Nhưng anh là người trong nhà luôn mặc cả được giá tốt nhất khi mua đồ, và anh nhớ giá vật liệu xây dựng của ba cửa hàng gần nhà. Đó chính là một phần của đầu óc kinh doanh.

4Câu hỏi "nếu điều ngược lại là thật"

Tracy đưa ra một câu hỏi rất đơn giản: nếu điều ngược lại là thật thì sao?

Với lĩnh vực bạn đang nghi ngờ năng lực, hãy giả định rằng bạn thật ra có khiếu ở đó. Rồi hỏi: nếu mình tin điều đó, hôm nay mình sẽ làm gì khác?

Ví dụ minh họa: Thảo giả định cô viết được. Vậy hôm nay cô sẽ làm gì? Cô sẽ viết thử mô tả cho một sản phẩm, dài một đoạn, kể chuyện vì sao chọn màu vải này. Cô sẽ đăng thử. Cô sẽ xem khách phản ứng thế nào.

Câu hỏi này không đòi bạn tin ngay. Nó chỉ đòi bạn hành động như thể điều đó có thể đúng, trong một việc nhỏ. Kết quả của việc nhỏ đó mới là thứ thay đổi niềm tin, không phải lời tự nhủ.

Đây là chỗ mình thấy ý của Tracy dùng được nhất. Ông có nói nhiều về việc "cài" niềm tin mới. Nhưng phần thực tế là: hành động trước, niềm tin theo sau khi có kết quả. Bài Bản sắc trước mục tiêu đi theo cùng hướng này: mỗi việc nhỏ là một lá phiếu cho con người bạn muốn trở thành.

5Từ "không giỏi" sang "chưa luyện"

Tracy dẫn một câu mà nhiều người biết: việc gì đáng làm tốt thì cũng đáng làm dở lúc đầu.

Ai cũng dở lúc bắt đầu. Ông còn nói rằng hầu hết những người đứng đầu một lĩnh vực đều từng ở nhóm kém nhất khi mới vào. Họ không sinh ra giỏi. Họ học trước bạn.

Vậy "mình không giỏi việc này" có thể viết lại chính xác hơn: "mình chưa luyện việc này đủ lâu". Câu thứ hai mở ra một việc cụ thể: luyện. Câu thứ nhất đóng mọi cánh cửa.

Ví dụ minh họa: Thảo đặt một mục tiêu nhỏ. Mỗi tuần viết mô tả dài cho hai sản phẩm. Mỗi lần viết xong, so với lần trước. Sau hai tháng, cô có mười sáu đoạn mô tả. Đoạn đầu vẫn lủng củng. Đoạn thứ mười sáu thì khách nhắn: "Đọc xong muốn mua liền."

6Mấy chỗ hay trật

Đòi giỏi ngay lần đầu. Lần thử đầu tiên sẽ dở. Nếu bạn coi lần dở đó là bằng chứng cho niềm tin cũ, vòng lặp lại khép lại. Hẹn trước với mình: mười lần đầu không tính.

Lật ngược mọi thứ. Không phải câu "mình không giỏi" nào cũng cần sửa. Có những việc bạn thật sự không cần giỏi. Chọn một niềm tin đang chặn mục tiêu quan trọng nhất của bạn, và bắt đầu từ đó.

So với người giỏi nhất. Thảo so mô tả của mình với các thương hiệu lớn thì sẽ nản. So với chính mình tháng trước thì thấy tiến bộ. Tracy cũng khuyên hỏi bạn bè, gia đình về giới hạn của mình, vì người khác thường thấy rõ hơn ta.

7Thử ngay

Viết một câu "mình không giỏi…" đang chặn một mục tiêu của bạn. Bên dưới, viết nó bắt đầu từ đâu: lời ai nói, chuyện gì xảy ra.

Viết ba bằng chứng cho phía bên kia. Rồi hỏi: nếu điều ngược lại là thật, hôm nay mình sẽ làm gì khác? Chọn một việc nhỏ trong câu trả lời và làm trong 24 giờ tới.

Nếu muốn biến nó thành thói quen, bài Thực hành 30 ngày xây một thói quen có lộ trình từng ngày.